Karaciğer nakli, karaciğeri artık görevini sürdüremeyecek kadar hasarlanmış hastalar için tek kalıcı tedavidir. Kararın verildiği an ile ameliyat arasında geçen süre ise çoğu hasta ve yakını için en belirsiz dönemdir: Nereye başvurulur? Sıra nasıl belirlenir? Ne kadar beklenir? Bu yazı, Ankara'da yaşayan ya da Ankara'da tedavi olmayı düşünen hastalar için bu soruları sırayla yanıtlıyor.
Karaciğer nakli nerede yapılır?
Türkiye'de karaciğer nakli, yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından bu iş için ruhsatlandırılmış merkezlerde yapılabilir. Ankara'da bu ruhsata sahip üniversite hastaneleri, şehir hastaneleri ve özel merkezler bulunur. Güncel ve resmî merkez listesine Sağlık Bakanlığı Organ, Doku Nakli ve Diyaliz Hizmetleri Daire Başkanlığı'nın organkds.saglik.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Ruhsatsız bir merkezde nakil yapılamaz; bu nedenle başvuru yapmadan önce merkezin bu listede olduğunu doğrulamak önemlidir.
Nasıl başvurulur?
Başvuru için sevk zorunluluğu yoktur; hasta ya da yakını doğrudan bir nakil merkezinin karaciğer nakli polikliniğinden randevu alabilir. İlk görüşmeye giderken yanınızda bulunması işi hızlandıran belgeler şunlardır: mevcut hastalığın tanısını gösteren epikriz ve raporlar, son altı aya ait kan tahlilleri (özellikle bilirubin, INR, kreatinin, albumin), son görüntüleme tetkikleri (ultrason, tomografi veya MR), varsa endoskopi raporu ve kullanılan ilaçların listesi.
İlk değerlendirmede nakil ihtiyacı doğrulanırsa aday değerlendirme süreci başlar.
Aday değerlendirmesinde neler yapılır?
Karaciğer nakli kararı tek bir hekimin değil, bir kurulun kararıdır. Avrupa Karaciğer Araştırmaları Derneği'nin (EASL) 2024 tarihli kılavuzu, adayın yalnızca karaciğer durumuna değil; kalp ve akciğer işlevine, aktif enfeksiyon varlığına, geçirilmiş ya da süregelen kanser öyküsüne, damar yapısına, böbrek işlevine ve tedaviye uyum sağlama olanağına birlikte bakılmasını önerir. Buna bağlı olarak süreçte kan tahlilleri, doku tiplemesi, kalp ve akciğer testleri, ayrıntılı görüntüleme, diş ve enfeksiyon taraması, psikiyatri ve diyetisyen görüşmeleri yer alır.
Bu testler birkaç haftaya yayılabilir. Sonuçlar nakil kurulunda görüşülür ve hasta ya bekleme listesine alınır, ya ek tetkik istenir, ya da "şimdilik uygun değil" kararı verilir. Bu son karar çoğu zaman kalıcı değildir: tedavi edilebilen bir enfeksiyon, kontrol altına alınan bir kalp sorunu ya da belirli bir süre beklenmesi gereken bir kanser öyküsü, hastayı daha sonra yeniden aday durumuna getirebilir. Kimlerin aday olabileceğini ayrı bir yazıda ayrıntılı olarak ele aldık.
Sıra nasıl belirlenir? Bekleme ne kadar sürer?
Kadavra vericiden nakilde sıra, başvuru tarihine göre değil, hastalığın aciliyetine göre belirlenir. Bunun ölçütü MELD skorudur; bilirubin, INR, kreatinin ve sodyum değerlerinden hesaplanan ve hastanın nakilsiz geçireceği aylardaki riskini gösteren sayısal bir ölçüttür. MELD yükseldikçe sıra öne gelir.
Bu nedenle bekleme süresi için tek bir rakam vermek mümkün değildir: aynı listede bir hasta haftalar içinde çağrılabilirken, bir başkası yıllarca bekleyebilir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de 2025 yılında 1.728 karaciğer nakli yapılmıştır; Ekim 2025 itibarıyla karaciğer nakli bekleyen hasta sayısı 2.504 olarak bildirilmiştir. Rakamların karşılaştırması tek başına yol gösterici değildir; sizin sıranızı belirleyen şey, listedeki kişi sayısı değil, kendi MELD skorunuzdur. Bekleme listesinin nasıl işlediğini ayrıntılı olarak anlattığımız yazıya da göz atabilirsiniz.
Canlı verici seçeneği
Türkiye'de karaciğer nakillerinin büyük çoğunluğu canlı vericiden yapılır: 2025 yılındaki 1.728 naklin 1.463'ü canlı vericiden, 265'i kadavra vericiden gerçekleştirilmiştir. Bunun nedeni, kadavra bağışının ihtiyacı karşılamaktan uzak olmasıdır.
Canlı vericili nakilde karaciğerin bir bölümü, dördüncü dereceye kadar akraba olan ya da etik kurul onayı alınan bir vericiden alınır. Karaciğer kendini yenileyebilen bir organ olduğu için hem vericinin hem alıcının karaciğeri aylar içinde gereken büyüklüğe ulaşır. Canlı vericili naklin en önemli pratik üstünlüğü, ameliyatın bekleme listesinin dışında ve planlanabilir bir tarihte yapılabilmesidir. 2025 tarihli bir çalışma, karaciğer yetmezliği hızla ağırlaşan hastalarda canlı vericili naklin, kadavra beklemeye kıyasla listede ölüm riskini azalttığını bildirmiştir.
Verici ameliyatının da kendine özgü riskleri vardır; bu nedenle verici adayı ayrı ve bağımsız bir değerlendirmeden geçer ve istediği an vazgeçebilir. Canlı verici sürecini adım adım anlattığımız yazıda bu konuyu ayrıntılandırdık.
Nakilden sonra ne olur?
Nakil bir bitiş değil, yeni bir takip döneminin başlangıcıdır. Nakledilen karaciğerin reddedilmemesi için ömür boyu bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanılır. İlk yıl kontroller sıktır; zamanla seyrekleşir ama hiç bitmez. Bu ilaçlar enfeksiyon ve bazı kanser türleri açısından riski artırdığından düzenli kan tahlilleri ve ilaç düzeyi ölçümleri gerekir.
Başvuruyu ne zaman yapmalı?
En sık yapılan hata, başvuruyu ertelemektir. Karaciğer yetmezliği ilerledikçe hastanın ameliyatı kaldırma gücü azalır; çok geç başvuran bir hasta, listeye alınamayacak kadar ağırlaşmış olabilir. Bu nedenle nakil değerlendirmesi; sarılık, karında su toplanması, yemek borusu varislerinden kanama ya da bilinç bulanıklığı gibi bulgular ortaya çıktığında ertelenmeden yapılmalıdır. Hekiminiz "henüz nakil gerekmiyor" dese bile, bir nakil merkezinde kayıtlı olmak ve düzenli izlenmek her zaman kazanç sağlar.
Özetle
Ankara'da karaciğer nakli, ruhsatlı merkezlerde, sevk gerekmeden yapılan bir başvuruyla başlar. Sırayı belirleyen MELD skorudur, bekleme süresi kişiye göre değişir ve canlı verici seçeneği bu süreyi büyük ölçüde kısaltabilir. Hiçbir hekim nakil için kesin bir tarih ya da sonuç güvencesi veremez; verilebilecek olan, bu hastaya özgü beklenen yarar ve risklerin açıkça anlatılmasıdır. Karaciğer hastalığı ilerleyen bir yakınınız varsa, değerlendirme için durumun ağırlaşmasını beklemeyin.
Kaynaklar
- European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on liver transplantation. Journal of Hepatology, 2024;81(6):1040-1086. PubMed
- Wong TC, Au KP, Chan MM, ve ark. Living Donor Liver Transplantation Reduced Waitlist Mortality in Acute-on-chronic Liver Failure. Annals of Surgery, 2025;282(5):868-875. PubMed
- Jutras G, Roberts JP, Shui AM, ve ark. The survival benefit of deceased donor liver transplantation using MELD 3.0: A contemporary analysis. Liver Transplantation, 2026;32(6):865-872. PubMed
- T.C. Sağlık Bakanlığı Organ, Doku Nakli ve Diyaliz Hizmetleri Daire Başkanlığı. organkds.saglik.gov.tr
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.
